มังคุด (Mangosteen)
 

มังคุด



มังคุด
ชื่อสามัญ : Mangosteen
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Garcinia Mangostana Linn. Guttiferae

มังคุด เป็น ผล ไม้ ที่ ได้ รับ การ ยก ย่อง ว่า เป็น ราชินี แห่งผล ไม้ มี รส ชาติ ดี เป็น ที่ ต้อง การ ของ ตลาด ต่าง ประเทศ การ เก็บ เกี่ยว ผล มังคุด ควร ใช้เครื่องมือ ช่วย สอย ผล มังคุด โดย เฉพาะ ซึ่ง สามารถ ต่อ ด้าม ไม้ใผ่ให้ ยาว 3 -4 เมตร ไม่ ควร ใช้ วิธี อื่น ที่ ทำ ให้ ผล ร่วง หล่น ซึ่ง ผล มังคุด จะ ซ้ำ และ เสีย หาย เมื่อ ผล ออก สู่ ตลาด ปลายทาาง การ เก็บ เกี่ยว ควร เลือก ดำ เนิน การกับผล ที่ มี วัย เหมาะ สม ที่ สุด ต่อ การ ใช้ ประ โยชน์ ได้ แก่ ผล ที่ เริ่ม มี สาย เลือด หรือ มี การ เปลี่ยน สี โดย มังคุด ทั้ง 2 วัย นี้ เป็น ระยะ ที่ เหมาะ สำหรับ ตลาด ที่ อยู่ ห่าง ไกล โดย เฉพาะ ตลาด ต่าง ประเทศ เพื่อ ผล มังคุด มี สี ม่วง ซึ่ง เป็น วัย ที่ รับ ประทาน ได้ นั้น ก็ เป็น วัย ที่ เหมาะ สมกับตลาด ภาย ใน ประเทศ โดย ทั่ว ไป แต่ ละ ผล มัก จะ มี เมล็ด สูง สุด ไม่ เกิน 3 เมล็ด ผล ขนาด เล็ก มาก อาจ ไม่ มี เมล็ด เลย


การเจริญเติบโต
มังคุด เจริญ เติบ โต ได้ ใน ดิน เกือบ ทุก ชนิด แต่ ดิน ที่ เหมาะ สม ควร เป็น ดิน เหนียว ปน ทราย ที่ มี ความอุดม สมบูรณ์ สูง สามารถ อุ้ม น้ำ และ ระบาย น้ำ ได้ ดี มี ความ เป็น กรด อ่อน ๆ คือ มี ค่า ความ เป็น กรด ด่าง ของ ดิน(ค่า pH) ประมาณ 5-6 ส่วน ดิน ที่ มี สภาพ เป็น ด่าง มังคุด จะ เจริญ เติบ โต ได้ ช้า (สถาบัน วิจัย พืช สวน , 2532) พื้น ที่ ที่ เหมาะ สม ต่อ การ ปลูกมังคุด ควร มี สภาพ ภูมิ อากาศ ร้อน และ ชุ่ม ชื้น คือ มี อุณหภูมิ สม่ำเสมอ อยู่ ใน ช่วง 25-30 องศา เซลเซียส เกือบ ตลอด ปี มี ฝน ตก ชุก สม่ำเสมอ ปริมาณ น้ำ ฝน ไม่ น้อย กว่า 1,300 มิลลิเมตร ต่อ ปี และ ที่ สำคัญ ต้อง เป็น พื้น ที่ ที่ มี แหล่ง น้ำ เพียง พอ ที่ จะ ให้กับต้น มังคุด ได้ ใน ฤดู แล้ง การ นำ มังคุด ไป ปลูก ใน สภาพอากาศ แห้ง แล้ง และ มี อุณหภูมิ สูง หรือ ต่ำ เกิน ไป จะ พบ ปัญหา เรื่อง ใบ ไหม้ และ การ เจริญ เติบ โต ช้า
  • การ ขยาย พันธุ์
    สามารถทำได้ หลาย วิธี เช่น การ เพาะเมล็ด เสียบ ยอด และ ทาบกิ่ง แต่ วิธี ที่ นิยม ปฏิบัติ กันอยู่ คือ การ เพาะ เมล็ด โดย ตรง เพราะ สามารถ ทำ ได้ สะดวก รวด เร็ว ต้น มังคุด ที่ ได้ ไม่ กลาย พันธุ์ แต่ มี ข้อ เสีย คือ ต้อง ใช้ เวลา ประมาณ 7-8 ปีก ว่า จะ ให้ ผล ผลิต ถ้า มี การ บำรุง รักษา เป็น อย่าง ดี ก็ อาจ เร็ว กว่า นี้ ได้เล็กน้อย ส่วน การ ขยาย พันธุ์ ด้วย วิธี เสียบ ยอด ที่ นำ พันธุ์ ดี จาก ต้น ที่ เคย ให้ ผล มา เป็น วิธี ที่ ช่วย ให้ มังคุด ให้ ผล ผลิต ได้ เร็ว ขึ้น
1.การ เพาะ เมล็ด
เ มล็ด มังคุด ที่ นำ มา เพาะ ควร ได้ จาก ผล มังคุด ที่ แก่ จัด และ เป็น ผล ที่ ยัง สด อยู่ เพราะ จะ งอก ได้ ดี กว่า เลือก เมล็ด ที่ มี ขนาด ใหญ่ ล้าง เนื้ ส้น ใย ออก ให้ สะอาด แล้ว รีบ นำ ไป เพาะ แต่ ถ้า ไม่ สามารถ เพาะ ได้ ทัน ที ให้ ผึ่ง เมล็ด ที่ ทำ ความ สะอาด แล้ว ให้ แห้ง (ผึ่ง ลม) เก็บ เมล็ด ไว้ ใน ถุง พลาสติก แช่ ตู้ เย็น ไว้ จะ เก็บ ไว้ ได้ นาน ขึ้น การ เพาะ เมล็ด สามารถ เพาะ ลง ใน ถุง พลาสติก ได้ โดย ตรง แต่ ถ้า ทำ ใน ปริมาณ มาก ๆ ก็ ควร เพาะ ใน แปลง เพาะ ชำ หรือ กระบะ เพาะ ชำ สำหรับ วัสดุ เพาะ ชำ จะ ใช้ ขี้ เถ้า แกลบ ล้วน ๆ ขี้ เถ้า แกลบ ผสม ทราย หรือ ดิน ร่วน ผสม ทราย ก็ ได้ แปลง เพาะ ชำ ต้อง มี วัสดุ พราง แสง และ รด น้ำ ให้ วัสดุ เพาะ มี ความ ชื้น อยู่ เสมอ หลัง จาก เพาะ จะ ใช้ เวลา ประมาณ 15-20 วัน เมล็ด จึง เริ่ม งอก จาก นั้น ก็ คัด เลือก ต้น กล้า ที่ มี ความ สมบูรณ์ ย้าย จาก แปลง เพาะ ไป ปลูก ใน ถุง บรรจุ ดิน ผสม ปุ๋ย คอก ใช้ ถุง ขนาด 4-5 นิ้ว การ ย้าย ควร ทำ ใน ช่วง ที่ ต้น กล้า มี อายุ ไม่ เกิน 1 เดือน เพราะ ระบบ ราก ยัง ไม่ แผ่ กระจาย ต้น กล้า จะ ไม่ กระ ทบ กระเทือน มาก แต่ ต้อง ระวัง ลำ ต้น หัก เพราะ ยัง อ่อน อยู่ ต้อง มี การ พราง แสง และ ให้ น้ำกับต้น กล้า เช่น เคย เมื่อ ต้น โต ขึ้น ก็ เปลี่ยน เป็น ถุง ที่ มี ขนาด ใหญ่ ขึ้น การ เปลี่ยน ถุง ต้อง ระ มัด ระวัง อย่า ให้ กระ ทบ กระเทือน ระบบ รากเดิม ควร เปลี่ยน ถุง บ่อย ๆ สัก 5-6 เดือน ต่อ ครั้ง เพราะ จะ ทำ ให้ มังคุด มีการ เจริญ เติบโต ดีขึ้น และ ไม่มี ปัญหา เรื่อง ราก ขดงอ ก้นถุง เมื่อ มังคุด มี อายุ ประมาณ 2 ปี มี ความ สูง ราว 30-35 เซนติเมตร มี ยอด 1-2 ฉัตร ก็ พร้อม ที่ จะ ปลูก ใน แปลง ได้ การ เสียบ ยอด ต้น ตอ ที่ ใช้ ใน การ เสียบ ยอด นอก จาก จะ ใช้ ต้น ตอ จาก การ เพาะ เมล็ด มังคุด แล้ว อาจ ใช้ ต้น ตอ จาก พืช ชนิด อื่น ที่ อยู่ ใน ตระกูล เดียว กัน เช่น ชะมวง มะพูด ป่า พะ วา รง ซึ่ง ใช้ ได้ช่นกัน ต้น ตอ ที่เหมาะ สม ควร มี อายุ ประมาณ 2 ปี หรือ มี ขนาด เส้น ผ่า ศูนย์ กลาง ของ ลำ ต้น ประมาณ 1-1.5 เซนติเมตร ยอด พันธุ์ ดี ต้อง เป็น ยอด จาก ต้น ที่ สมบูรณ์ ให้ ผล ผลิต มา แล้ว และ ควร เป็น ยอด จาก กิ่งที่ ชี้ ตั้ง ขึ้น เพื่อ ให้ ได้ ต้น มังคุด ที่ มี ทรง ต้น ตรง สวย งาม รวม ทั้ง จะ ต้อง เป็น ยอด ที่ มี ขนาด ใกล้ เคียงกับขนาด ของ ต้น ตอ

2.การเสียบยอดมังคุด (สถาบันพืชสวน,2532)

1. ตัด ต้น ตอ สูง จาก พื้น 20-25 เซนติเมตร และ ตัด เหนือ ข้อ ใบ ประมาณ 1-2 เซนติเมตร แล้ว ผ่า กลาง ต้น ลึก เลย ข้อ ไป 1-2 เซนติเมตร
2. ตัด ยอดกิ่งพันธุ์ ให้ เหลือ ใบ ไว้ 2 ชั้น ใบ นับ จาก ตาย อด หรือ มี จำนวน ใบ 4 ใบ บริเวณ ที่ ตัด อยู่ ใต้ ข้อ ใบ คู่ ล่าง 1-2 เซนติเมตร ตัด คู่ ใบ บน ออก ครึ่ง ใบ เฉือน ยอดกิ่งพันธุ์ ให้ เป็น รูป ลิ่ม โดย เฉือน ด้าน ที่ มี ใบ ติดทั้ง สอง ข้าง ให้ ข้อ ใบ อยู่ บริเวณ ส่วน กลาง ของ รอย แผล
3. นำ ยอด พันธุ์ เสียบ ลง ใน แผล ต้น ตอ ให้ ข้อ ของ ยอด พันธุ์ ตรงกับข้อ ของ ต้น ตอ แล้ว พัน ด้วยพลาสติก จาก ด้าน ล่าง ขึ้น บน ให้ แน่น เพื่อ ป้อง กัน น้ำ เข้า
4. ใช้ ถุง พลาสติก ขนาด ใหญ่ คลุม โดย ผูก ปาก ถุง เพื่อ รักษา ความ ชื้น แล้ว เก็บ ไว้ ใน เรือน เพาะ ชำ
5. ใช้ เวลา 10-15 วัน ถ้า ยอด พันธุ์ ไม่ เหี่ยว แสดง ว่า การ เสียบ ยอด ได้ ผล ปล่อย ทิ้ง ไว้ ประมาณ 40-60 วัน ทำ การ เปิด ถุง พลาสติก นำ ไป ดู แล รักษา จน แข็ง แรง แล้ว นำ ไป ปลูก ต่อ ไป

 
  • การ ให้ น้ำ ต้น มังคุด ปลูก ใหม่ ใน ระยะ แรก จะ ขาด น้ำ ไม่ ได้ ต้อง คอย ดู แล รด น้ำ ให้ ดิน มี ความ ชื้น อยู่เสมอ หาก ฝน ไม่ ตก หลัง จาก นั้น เมื่อ ต้น มังคุด ตั้ง ตัว ได้ ดี แล้ว อาจ เว้น ระยะ ห่าง ออก ไป บ้าง ปริมาณ และ ความ ถี่ ของ การ ให้ น้ำ ขึ้นกับสภาพ ความ ชื้น ของ ดิน และ เมื่อ เข้า สู่ ฤดู แล้ง ควร หา วัสดุ เช่น หญ้า แห้ง ฟาง แห้ง คลุม บริเวณ โคน ต้น เพื่อ รักษา ความ ชื้น ให้กับดิน สำหรับ มังคุด ต้น โต และ ให้ ผล ผลิต แล้ว ยัง จำ เป็น ต้อง ดู แล เรื่อง การ ให้ น้ำ อย่าง สม่ำเสมอ แต่ ใน ช่วง ปลาย ฤดู ฝน ย่าง เข้า สู่ ฤดู หนาว ฝน จะ ตก น้อย ลง ต้อง ดู แล เป็น พิเศษ (ประมาณ เดือน พฤศจิ กายน ใน ภาค ตะวัน ออก และ เดือน มกราคม ใน ภาค ใต้) เพราะ ช่วง นี้ มังคุด ต้อง การ สภาพ แห้ง แล้ง เพื่อ พัก ตัว และ สะ สม อาหาร เตรียม การ ออก ดอก ให้ กำจัด วัช พืช และ ทำ ความ สะอาด บริเวณ โคน ต้น เพื่อ ช่วย ให้ ดิน แห้ง เร็ว ขึ้น ควบ คุม การ ให้ น้ำ โดย ให้ ใน ปริมาณ เพียง เล็ก น้อย แต่ ต้อง ระวัง อย่า งด น้ำ จน ใบ มังคุด เหี่ยว เฉา และ เมื่อ ต้น มังคุด ผ่าน สภาวะ แห้ง แล้ง มา ได้ ระยะ หนึ่ง มังคุด จะ เริ่มทะยอย ออก ดอกและ ติด ผล ใน เวลา ต่อ มา ตลอด ช่วง การ เจริญ ของ ผล มังคุด ต้อง ดู แล ให้ น้ำ อย่าง สม่ำเสมอ อาจ จะ ให้วัน เว้น วัน หรือ วัน เว้น สอง วัน เพื่อ ให้ มังคุด เจริญ เติบ โต อย่าง รวด เร็ว และ ป้อง กัน ปัญหา เรื่อง ผล แตก ยาง ไหล ใน กรณี ที่ ให้ น้ำ โดย การ ลาก สาย ยาง รด ควร พ่น น้ำ เข้า ไป ใน ทรง พุ่ม ให้ ทั่ว จะ ช่วย ลด การ ทำลาย ของ เพลี้ย ไฟ และ ไร แดง ได้ บ้าง ระบบ การ ให้ น้ำถ้า เป็น สวน ไม่ ใหญ่ นัก อาจ จะ ใช้ วิธี ลาก สาย ยาง รด น้ำ ได้ แต่ ถ้า เป็น สวน ขนาด ใหญ่ควร มี การ วาง ระบบ การ ให้ น้ำ ใน แต่ ละ ต้น ด้วย หัว เหวี่ยง ขนาด เล็ก ก็ จะ สะดวก ขึ้น และ เป็น การ ประ หยัด เวลา และ แรง งาน ใน การ ให้ น้ำ ตลอด จน ประ หยัด น้ำ ได้ เป็น อย่าง ดี การ ใส่ ปุ๋ย การ ใส่ ปุ๋ย มังคุด ที่ ยัง ไม่ ไห้ ผล ให้ ใส่ ปุ๋ย สูตร 15-15-15, 16-16-16 ใน ต้น มังคุด ที่ มี อายุ 1-2 ปี ให้ ใส่ ปุ๋ย ประมาณ 1/2-1 กิโลกรัม /ต้น และ เพิ่ม ขึ้น ประมาณ 1/2 กิโลกรัม /ต้น /ปี โดย แบ่ง ใส่ 2 ครั้ง ใน ตอน ต้น และ ปลาย ฤดู ฝน ให้ ใส่ ปุ๋ย หลัง จาก ตัด แต่งกิ่ง และ กำจัด วัช พืช แล้ว และ ใส่ ร่วมกับปุ๋ย อินทรีย ์
 
  • การ ตัด แต่งกิ่ง น ช่วง แรก หลัง จาก ปลูก มังคุด ไม่ ต้อง การ การ ตัด แต่งกิ่งมาก นัก สำหรับ ต้น ที่ ให้ ผล แล้ว นอก จาก การ ตัด แต่งกิ่งที่ ถูก โรค แมลง ทำลาย กิ่งแห้ง ตายกิ่งฉีก หัก เสีย หาย ทิ้ง แล้ว ควร มี การ ตัด แต่ง ปลายกิ่งที่ ทรง พุ่ม มา ชน กัน ตัด แต่ง ปลายกิ่งที่ เบียด กัน ใน ทรง พุ่ม ออก บ้าง เพื่อ ให้ ทรง พุ่ม โปร่ง และ ช่วย ให้ แสง แดด ส่อง เข้า ไป ใน ทรง พุ่ม ได้ เพราะกิ่งใหญ่ ๆ ที่ อยู่ ใน ทรง พุ่ม เมื่อ ได้ รับ แสง แดด จะ มี โอกาส แตกกิ่ง เพราะ นอก จาก จะ ช่วย ลด การ ระบาด ของ โรค และ แมลง แล้วกิ่งใหญ่ ที่ อยู่ ใน ทรง พุ่ม เมื่อ ได้ รับ แสง แดด จะ มี โอกาส แตก กิ่งเล็ก ๆ ขึ้น มา ซึ่งกิ่งเหล่า นี้ ต่อ มา จะ ออก ดอก ให้ ผล ได้ เช่น เดียวกับกิ่งที่ อยู่ นอก ทรง พุ่ม และ ผล ที่ เกิด ขึ้น ที่กิ่ ง ภาย ใน ทรง พุ่ม นี้ จะ มี คุณภาพ ดี มี ผิว นวล สวย รวม ทั้ง การ เก็บ เกี่ยว จะ ทำ ได้ สะดวก

 
  • การ ป้อง กัน กำจัด วัช พืช การ กำจัด วัช พืช นอก จาก จะ ต้อง กระ ทำ ทุก ครั้ง ก่อน การ ใส่ ปุ๋ย แล้ว ยัง จำ เป็น ต้อง คอย ดู แล อยู่ ตลอด เวลา ป้อง กัน ไม่ ให้ วัช พืช ขึ้น ใน สวน อย่าง หนา แน่น เพราะ นอก จาก จะ ไป แย่งอาหาร จาก มังคุด แล้ว ยัง เป็น แหล่ง สะ สม ของ โรค และ แมลง อีก ด้วย วิธี ป้อง กัน กำจัด จะ ใช้ รถ ตัด หญ้า หรือ ใช้ สาร เคมี ควบ คุม ก็ ได้
  • โดย ทั่ว ไป มังคุด เริ่ม ออก ดอก เมื่อ ปลูก ไป ได้ ประมาณ 7-8 ปี และ ได้ ผล ผลิต เต็ม ที่ เมื่อ มี อายุ ประมาณ 12 ปี ขึ้น ไป การ ออก ดอก ของ มังคุด จะ ไม่ ออก พร้อม กัน ใน ที เดียว จะทะยอ ยอ อก อยู่ นาน ราว 40 วัน เป็น ผล ให้ การ เก็บ เกี่ยว มังคุด ต้องทะยอยเก็บ เกี่ยว ไป ด้วย เช่น กัน
 
ดัชนี การ เก็บ เกี่ยว
หลัง จาก มังคุด เริ่ม ติด ผล ประมาณ 11-12 สัปดาห์ ก็ทะยอยเก็บ เกี่ยว ได้ การ ที่จะ พิจารณา เก็บ เกี่ยวมังคุด ใน ระยะ ไหน ก็ ขึ้น อยู่กับระยะ ทางใน การ ขน ส่ง โดย คาด การณ์ ให้ ผล มังคุด สุก หรือ มีสี ม่วง แดง พอ ดี เมื่อ ถึง ผู้ บริโภค หรือ ถึง โรง งาน แช่ แข็ง แนะ นำ ให้ เก็บ เกี่ยว มังคุด โดย สังเกต จาก สี ของ เปลือก โดย การ เก็บ เกี่ยว เมื่อ เปลือก มังคุด เริ่ม มี สาย เลือด หรือ เกิด จุด แต้ม หรือ รอย ประ สี ชมพู เข้ม (ภาพ ประกอบ) แต่ ระยะ นี้ ยัง ไม่ เหมาะ ต่อ การ บริโภค เพราะ เนื้อ แยก ตัว จาก เปลือก ได้ ยาก และ ยัง มี ยาง สี เหลือง อยู่ ภาย ใน เปลือก จากระยะ นี้ ใช้ เวลา ประมาณ 4 วัน เปลือก จะ เปลี่ยน เป็น สี ม่วง แดง ซึ่ง เป็น ระยะ ที่ ใช้ บริโภค ได้ และ หลัง จาก นั้น อีก 1 วัน ผล มังคุด ก็ จะ เปลี่ยน เป็น สี ม่วง เข้ม หรือ ม่วง ดำ ซึ่ง เป็น ระยะ ที่ เหมาะ สม ต่อ การ บริโภค ที่ สุด (วัยต่างๆของมังคุด)
   
อุปกรณ์ การ เก็บ เกี่ยว ง แม้ ว่า ผล มังคุด มี เปลือก หนา ก็ ตาม แต่ เปลือก จะ ไม่ ทน ทาน ต่อ การก ระ ทบ กระแทก เปลือก จะ ช้ำ และ แข็ง บิ ไม่ ออก ใน เวลา ต่อ มา ส่วน เปลือก ด้าน ใน จะ เปลี่ยน เป็น สี น้ำ ตาล แดง และ ลาม ไป ถึง เนื้อ อย่างรวด เร็ว การ เก็บ เกี่ยว มังคุด มี หลาย วิธี โดย มี เงื่อน ไข ว่า จะ ต้อง เก็บ เกี่ยว อย่าง ระ มัด ระวัง อย่า ให้ ผล มังคุด ตกกระแทก 1. ใช้ แรง งาน เด็ก ปีน ขึ้น ไป เก็บ ใส่ ถุง หรือ ตะกร้า วิธี นี้ จะ มี การ สูญ เสีย น้อย แต่ สิ้น เปลือง เวลา และ แรง งาน สูง 2. การ เก็บ เกี่ยว โดย ใช้ ตะกร้อ (แบบ ถุง กาแฟ มี เขี้ยว) ซึ่ง ออก แบบ พัฒนา โดย คุณ นิวัฒน์ พ้น ชั่ว แห่งสวน ลุงสุน จ.ระยอง จะ เก็บ เกี่ยว ได้ ประมาณ 360 ผล /ชั่ว โมง ความ สูญ เสีย เช่น ผล หล่น นอก ตะกร้อ บ้าง เล็ก น้อย 3. ใช้ เครื่องมือ เก็บ เกี่ยว มังคุด กวศ. 4 ซึ่ง ออก แบบ โดย กอง เกษตร วิศวกรรม กรม วิชา การ เกษตร ซึ่ง มี อัตรา การ เก็บ เกี่ยว 501 ผล ต่อ ชั่ว โมง ใช้ งาน ได้ สะดวก และ ไม่ พบ ความ สูญ เสีย ที่ เกิด จาก ผล หล่น ออกนอก ตะกร้า
การเก็บรักษา ผล มังคุด จะ เริ่ม เปลี่ยน สี ไป จน มี สี ม่วง เข้ม หรือ ม่วง ดำ กิน เวลา ประมาณ 7 วัน และ จะ เก็บ ผล มังคุด ไว้ ใน อุณหภูมิ ห้อง ระหว่าง 25-30 องศา เซนเซียส ซึ่ง จะ เก็บ ได้ นาน ประมาณ 7 วัน ผล มังคุดจะ เริ่ม เสื่อม คุณภาพ การ ขน ส่ง และ เก็บ รักษา ผล มังคุด ใน สภาพ ที่ เหมาะ สม คือ ใช้ อุณหภูมิ ประมาณ 13 องศา เซนเซียส และ บรรจุ ผล มังคุด ใน ถุง พลาสติก เจาะ รู จะ ทำ ให้ มังคุด คง สภาพ ดี อยู่ ได้ ประมาณ 4 สัปดาห์  
     
ที่มา :
- http://web.ku.ac.th/agri/oi/d2.htm
- เอกสารคำแนะนำเรื่องมังคุด, คุณวันทนา บัวทรัพย์ , กรมส่งเสริมการเกษตร

9-mar-11